UND İcra Kurulu Başkan Yardımcısı Elif Sevim Savrum’un moderatörlüğünde yapılan panelde, Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki dış ticaretin ve uluslararası karayolu taşımacılığının önündeki engeller ele alındı. Sektör temsilcileri, Schengen’in 180 günde 90 gün kuralı, vize süreçleri, EES Giriş-Çıkış Sistemi, sınır kapılarındaki beklemeler ve geçiş kotalarının hem taşımacıları hem de Avrupalı üreticileri zorladığına dikkat çekti.

Panelde AB Uzmanı Can Baydarol, UND İcra Kurulu Başkanı Alper Özel, IRU Yönetim Kurulu Üyesi ve TOBB Danışmanı Aslı Çalık, FIATA Başkanlık Divanı Üyesi Turgut Erkeskin ve IRU Delegasyon Başkanı Erman Ereke konuşmacı olarak yer aldı.

Savrum açılış konuşmasında kota ve vize sorunlarının uluslararası platformlarda yıllardır sürdürüldüğünü, bu çalışmaların yalnızca UND tarafından değil TOBB, FIATA ve IRU ile birlikte yürütüldüğünü söyledi. Türkiye’nin dış ticaretinin gelişmesini istediklerini vurgulayan Savrum, bu malları taşıyan sürücülerin vize sorunlarının ve sektörün geçiş belgesi sorunlarının hâlâ ciddi bir gündem maddesi olduğunu ifade etti. Konuşmasının ardından ilk sözü Can Baydarol’a verdi.

Can Baydarol: “Uluslararası ilişkilerde duygu değil çıkar var”

Konuşmasına uluslararası ilişkiler perspektifinden başlayan Baydarol, bu alanda duygusal yaklaşımların karşılık bulmadığını, tarafların kendi çıkarlarını gözettiğini söyledi. Müzakerenin de bu çıkar dengesi üzerinden yürüdüğünü belirtti. Genç kuşakların hızla değişen bir dünyaya hazırlıklı olması gerektiğini ekledi ve kuzeyimizdeki ve güneyimizdeki savaşların, sanayi politikalarının, devlet yardımlarının ve teşviklerin küresel rekabeti yeniden şekillendirdiğini hatırlattı. Enerji ve teknoloji rekabetinin öne çıktığı bu dönemde Türkiye’nin tedarik zincirlerindeki konumunun avantaj sağlayabileceğini kaydetti.

Vize meselesinin tarihsel boyutuna da değinen Baydarol, Türkiye’ye yönelik vize uygulamasının 1980'lerde başladığını anlattı. Öğrencilerin, akademisyenlerin ve farklı meslek gruplarının bu uygulamadan etkilendiğini, 2016'da bir kolaylaştırma sürecine girildiğini ancak sürecin sonradan yavaşladığını söyledi. Vize kaygılarının ardında göç baskısının bulunduğunu belirten Baydarol, ancak profesyonel sürücülerin bu tablonun dışında tutulması gerektiğini savundu. Sürücülerin seyahat amacıyla değil, bir yerden yük alıp başka bir yere götürmek için sınırı geçtiğini ifade eden Baydarol, bu nedenle onlar için ayrı bir statü oluşturulması gerektiğini söyledi.

Schengen’deki 90 günlük kalış süresinin takibinin dijital sistemlerle sıkılaştığına dikkat çeken Baydarol, süre aşımlarının ağır sonuçlarına ve vize merkezlerinde alınan yüksek ücretlere de işaret etti. Türkiye’nin AB nezdinde hukuki ve diplomatik girişimlerini sürdürmesi, Dışişleri Bakanlığı’nın da ikna çalışmalarına dahil edilmesi gerektiğini söyledi.

Aslı Çalık: “Mallar serbest dolaşıyor, tüccarlar dolaşamıyor”

Moderatörün, vize ve kota sorunlarının ihracatçıya ve ithalatçıya etkilerini ve bu sorunların IRU gündemindeki yerini sorduğu Aslı Çalık, konuşmasında küresel jeopolitik kırılmalara değindi. Türkiye’nin yıllardır “köprü ülke” olarak anıldığını ancak bu coğrafi avantajı yeterince güçlü politikalara dönüştüremediğini söyledi. Yapılan altyapı yatırımlarının, işleyişi kolaylaştıracak mevzuat ve düzenlemelerle desteklenmesi gerektiğini vurguladı.

Dünya genelinde korumacılığın arttığını belirten Çalık, Avrupa sanayisinin Çin ile rekabette zorlandığını, bu nedenle AB’nin kendi pazar paylarını korumaya yöneldiğini ifade etti. Uzun süre dünyanın en iyi mevzuat düzenleyicisi olarak görülen AB’nin, taşımacılık ve dış ticarette pazarını koruyan bir yapıya dönüştüğünü söyledi. Gümrük Birliği çerçevesinde malların serbest dolaşabildiğini, ancak tüccarların ve sürücülerin dolaşımında aynı serbestinin bulunmadığını belirten Çalık, “sürücü turist değil, göçmen de değil” mesajının Avrupalı muhataplara doğru anlatılması gerektiğini söyledi.

Türkiye’nin AB’nin önemli ticaret ortaklarından biri olduğunu hatırlatan Çalık, ham maddenin Avrupa’dan alınıp Türkiye’de işlenerek tekrar Avrupa’ya satıldığını, dolayısıyla Türk taşımacılarının Avrupalı meslektaşlarının pazar payına göz dikmediğini, aksine bu zincirin bir parçası olduğunu anlattı. AB’nin asıl kaygısının üçüncü ülke taşımalarında pazar payı kaybı olduğunu belirtti. Türkiye’nin yüzden fazla ülkeyle karayolu taşımacılığı anlaşması bulunduğunu ve ülkelerin kendi piyasalarını koruyucu yaklaşımlar geliştirdiğini söyleyen Çalık, çözüm olarak ekonomik etki analizleriyle Avrupa’daki karar vericileri ikna etmeyi, bunun yanında yurt dışında depo yatırımları gibi yeni lojistik modeller geliştirmeyi önerdi.

Turgut Erkeskin: “Koridor savaşları sürüyor, engeller kalkmalı”

FIATA Başkanlık Divanı Üyesi Turgut Erkeskin, 1985'te sektöre girdiğinde bugünkü kadar ağır bir vize sorununun bulunmadığını anlattı. O yıllarda Türk taşımacılarının Avrupa pazarında güçlü paylar aldığını, zamanla ise güçlenen Türk filosunun Avrupalı taşımacılar nezdinde rekabet kaygısı yarattığını söyledi.

FIATA’nın deniz, hava, kara, demiryolu ve multimodal taşımacılığı kapsayan bir federasyon olduğunu hatırlatan Erkeskin, hedeflerinin farklı taşıma modlarının birbiriyle uyumlu çalıştığı entegre bir sistem olduğunu belirtti. Dünyada yaşanan “koridor savaşlarına” dikkat çeken Erkeskin, Rusya üzerinden geçen hatların güvenilirliğini yitirdiğini, Kızıldeniz’deki aksaklıklar nedeniyle deniz rotalarının uzadığını ve bunun taşıma sürelerini ciddi biçimde artırdığını söyledi. Bu tablo içinde Türkiye üzerinden geçen Orta Koridor’un ve Körfez, Irak ve Suriye hattının yeniden önem kazandığını ifade etti. Hindistan’ın Avrupa’ya ulaşmak için yeni koridorlar aradığını da sözlerine ekledi.

Bir yanda Türk taşımacılığının sınırlandığını, diğer yanda Türkiye’nin transit taşımacılığa hiç olmadığı kadar ihtiyaç duyduğunu belirten Erkeskin, Türkiye’nin bu süreçte bir avantaja dönüşebilecek konumda olduğunu söyledi. Hava yolunun maliyetinin yüksek, deniz yolunun ise sürelerinin uzun olduğunu, karayolunun alternatifsiz bir ağırlığı bulunduğunu vurguladı. Dünya Ticaret Örgütü’nün ticareti kolaylaştırma hedefine karşın ülkelerin korumacı politikalara yöneldiğini belirten Erkeskin, engellerin kaldırılması çağrısında bulundu.

Erman Ereke: “Sorun türk taşımacılarının değil, avrupa dışındaki tüm sektörün sorunu”

IRU Delegasyon Başkanı Erman Ereke, konunun artık geniş kesimlerce konuşulur hale geldiğini söyleyerek son dönemde yaşanan eylemleri sıraladı. Ereke’ye göre 26 Ocak’ta bazı ülkelerin taşımacıları AB sınırlarında eylem yaptı, 31 Ağustos’ta aynı ülkelerin taşımacıları 90/180 kuralının kabul edilemez olduğunu belirterek yeniden sınır kapılarında toplandı. 27 Ekim’de ise Türk taşımacıları kapıları kapatarak aynı talepleri dile getirdi. Ereke, İngiltere’de de kalış süreleri ve oturum düzenlemeleri nedeniyle benzer eleştirilerin bulunduğunu belirterek sorunun Avrupa dışındaki taşımacılık sektörünün ortak sorunu olduğunu söyledi.

Sorunun Avrupalı üreticileri de etkilediğini anlatan Ereke, eylemlerden kısa süre sonra katıldığı bir toplantıda Renault grubundan bir yetkilinin Romanya’daki Dacia fabrikasında üretim hattının sınır kapılarındaki bekleme nedeniyle aksadığını aktardığını söyledi. Benzer şikayetlerin Mercedes gibi diğer üreticilerden de duyulduğunu belirten Ereke, bu durumun Türkiye’nin AB’nin beşinci büyük ticaret ortağı olma konumunu zayıflattığını ifade etti.

Ereke, IRU’nun yaptığı ankete de değindi. Ankete katılan firmaların yaklaşık yüzde 90'ı 90/180 kuralı nedeniyle ciddi mağduriyet yaşadığını belirtirken, yüzde 80'i sürücü temin etmek için en az bir ay beklediğini ifade etti. Yüzde 96'sı atıl kapasite, ek maliyet ve teslimat gecikmelerine işaret etti.

IRU’nun bu konuyu Avrupa Komisyonu nezdinde ve Birleşmiş Milletler’in karayolu taşımacılığı komitesinde düzenli olarak gündeme getirdiğini söyleyen Ereke, sorunun uluslararası çalışma platformlarının programına da taşındığını ve yeni bir sözleşme ihtiyacının tartışıldığını aktardı. Çin’e de değinen Ereke, Türk sürücülerin Çin’e giremediğini, Kazak veya Rus sürücülerin ise girebildiğini, bunun da yük devri gibi dolambaçlı yöntemlere yol açtığını anlattı. Orta Asya ve Irak güzergâhlarındaki vize uygulamaları nedeniyle bazı sürücülerin yılda onlarca kez vize işlemi yapmak zorunda kaldığını belirten Ereke, çözümün sürücülerin ayrı bir kategoride değerlendirilmesi ve vizesiz geçişlerinin sağlanması olduğunu vurguladı.

Alper Özel: Paneli Kapanışa Taşıdı

Son sözü alan UND İcra Kurulu Başkanı Alper Özel, ticaret süreçlerinin önündeki engellerin yalnızca Türk taşımacılarını değil, Avrupalı üreticileri de olumsuz etkilediğini vurguladı. Dacia ve Renault gibi markaların da yaşanan aksaklıklardan şikâyetçi olduğunu hatırlatan Özel, sektörün sorunlarının ortak akılla çözülmesi gerektiğini ifade etti. Özel, vize engelinin sadece ülkemizdeki üreticileri ve taşımacıları etkilemediğinin altını özellikle çizdikten sonra “Asıl kaybeden Avrupalı üreticiler ve alıcılardır” dedi.