

Türk nakliyecisinin bir diğer önemli sorunu da genelde bütün Türk vatandaşlarının sorunu olan Schengen vizesinden kaynaklanıyor. TIR şoförlerinin de adeta turistik seyahat yapıyormuşçasına Schengen vizesine tabi tutulmaları beraberinde pek çok sorunu getiriyor.
Öncelikle hemen belirtelim karayolu ile taşımacılık kapsamında taşınan mal, taşıyan araç ve aracı kullanan şoför bir bütünün mütemmim cüzü, yani ayrılmaz parçalarıdır. Bunlardan bir tanesinin engellenmesi son iki yazımızda kaleme aldığımız gümrük birliğine aykırılık teşkil eder.
Peki Schengen vizesinin Türk şoförlerine uygulanması ve bu uygulamada yaşanan, daha doğru ifadesi ile yaşatılan sorunlar esas itibarı ile gümrük birliğine ne kadar aykırı.
Türk şoförü diğer bütün Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları gibi bir vize başvurusu yapar ve maalesef öncelikle vize başvurusu kuyruğuna girer. Son günlerdeki haberlere göre özellikle başvuru sıralarını doldurup, bu sıraları fahiş fiyatla satmaya çalışan bazı kötü niyetli aracılar yüzünden ya yüksek bedel ödemek ya da mantıksız bekleme süreleri ile karşılaşır. Düşünelim, talep edilen malın teslimi bir hafta sonraysa vize kuyruğunda iki üç ay beklemek zorunda kalan şoförün teslim yapabilmesinin imkanı ortadan kalkar. Varsayalım ki; her şey yolunda gitti, şu ya da bu şekilde vize için randevu zamanında alındı. Bu durum vize alma garantisi değildir. Her an bir vizenin reddi ile karşılaşma ihtimali mevcuttur. Yine varsayalım ki; başvuru ret olmadı ama verilen süre yeterli olmadı. Normal bir Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı son olarak yapılan vize iyileştirmeleri kapsamında giderek artan sürelerde vize alabilirken (ilk başvuru bir yıl, ikinci başvuru iki yıl ve en son 5 yıl gibi), her nedense doğal şüpheli olarak algılanan şoför şanslıysa 6 ay, hatta üç ay gibi kısıtlı süreli vize alabilmektedir.
Yine varsayalım, işler yolunda gitti, şoförümüz uzun süreli bir vize alabildi. Bu durumda da Schengen takviminin beraberinde getirdiği kısıtlamalar kendisini beklemektedir. AB tarafından geliştirilen Schengen takvimine göre bir vize ile AB sınırları içinde kalabilme süresi en fazla 180 gündür. Ancak kaçak işçiliği önlemek gayesi ile düzenlenen takvim uyarınca bu kalış art arda olmamalı, ilk 90 günün ardından en az 90 gün geçtikten sonra ikinci 90 gün kalabilme imkanı olmalıdır. Bu çerçevede zaten takvime bağlı bir kısıtlama söz konusuyken, uygulamada vahim sonuçlar ortaya çıkabilmektedir. Bir şoför özellikle Romanya ve Bulgaristan da Schengen alanına dahil edildikten ve günde en fazla sekiz saat araç kullanabilme zorunluluğu olduğundan, 90 günlük sınırlamayı bazen aşabilmektedir. Örnek olarak 90 günlük süre içindeki son seferinde son Schengen sınırını 91 ya da 92nci günde geçmeye çalışan şoförün tutuklanarak ters kelepçeyle sınır dışı edildiği, doğrudan kara listeye alındığı, aracına el konulduğu haller mevcuttur.
Bu durumun yukarıda da belirttiğimiz gibi gümrük birliğine aykırı hallerine gelince:
Gümrük birliğine aykırı bu iki hal dışında farklı sorunların da çıktığının altını da çizmek gerekir.
AB’ye ihraç yapan işletme Türk taşımacıdan umudunu kesince, AB menşeli ya da Schengen vizesi sorunu olmayan bir taşımacı ile çalışmayı yeğlemektedir. Türk taşımacı ile rekabet sorunu olmayan bu taşımacılar rekabetsiz ortamda fahiş fiyatlarla bu taşımayı yapabilmektedir.
Bir diğer sorun da vizesi olan şoförlerin daha yüksek ücretlerle taşımacı firmadan bir başka firmaya transferi sorunudur. Bu durum şoför ücretlerini artırdığı oranda nakliye fiyatlarını da yukarıya çekmektedir.
Nihayet bir şoförün vize alabilmek için taşımanın nihai varış ülkesinin işletmesinden bir davetiye alması gerektiği koşulu da dikkate alındığında, bu davetin süresi genellikle zaman aşımına uğrayabilmekte, kural kendiliğinden anlamsızlaşmaktadır.
Peki Türk taşımacısına şoförler üstünden getirilen bunca engel acaba AB’nin kendi çıkarları ile ne kadar örtüşmektedir?
Hemen belirtelim, kara yolu ile yapılan mal ticaretinde Türkiye’den AB’ye yapılan taşımalar içinde Türkiye’de üretim yapan AB menşeli firmaların payı azımsanmayacak ölçüdedir. Dolayısı ile yukarıdaki satırlarda bahsettiğimiz rekabet dezavantajı AB’nin kendi üretimine ve AB’nin tüketicisine yansımaktadır.
Bir diğer olgu sahadaki fiili gerçeklerle ilişkilidir. Bugün için AB içinde taşımacılık yapan işletmelerin de şoför sıkıntısı bulunmaktadır. Bunun nedeni bir yandan yaşlanan AB nüfusu, diğer yandan Türkiye’nin doğu sınırlarının ötesinde taşımacılık yapmanın güçlükleridir. Bu noktada Türk şoförünün özel bir uzmanlığının olduğunu, herhangi bir AB ülkesinden Çin’e kadar taşınacak olan bir malın nakliye emniyetinin garantisi olduğunu vurgulamak gerekir. Diğer ifadesi ile mevcut koşullarda Türk şoförü, nakliyecisi AB ile Uzakdoğu arasındaki tedarik zincirinin kesintiye uğramamasında büyük önem taşımaktadır.
Bu gerçeğe rağmen yaratılan şoför vizesi sorunları AB’nin kendi çıkarları ile ne kadar örtüşmektedir? Sorunların çözümü için karşılıklı çıkarlar bağlamında yapılabileceklere bir sonraki yazımızda yer vereceğiz.